Gebruik van de –te vorm.

De -te vorm van werkwoorden kan in een aantal verschillende constructies gebruikt worden:

• in combinatie met imasu krijgt het de betekenis (ik ben) aan het …
Bijvoorbeeld: Tabete imasu. = Ik ben aan het eten.

• in combinatie met kudasai krijgt het de betekenis alstublieft…
Bijvoorbeeld: Tabete kudasai. = Alstublieft eten.

• je kunt ook meerdere -te vormen achter elkaar in een zin gebruiken gevolgd door een werkwoord met een “normale” vervoeging (bijv. -masu of -mashita). Zo’n constructie wordt in het nederlands vertaald als: … en … en … en … (etc.)
Bijvoorbeeld: Tabete nonde asobimashita. = Ik heb gegeten en gedronken en gespeeld.
Deze voorbeeldzin zou je in het japans ook kunnen vertalen door drie losse zinnetjes
achter elkaar (Tabemashita. Nomimashita. Asobimashita.), maar met de -te vorm kun je
het elegant in één zin samenvatten. Let op dat de tijd van alle werkwoorden in de
voorbeeldzin bepaald wordt door de vervoeging van het laatste werkwoord (-mashita). Als
je een opsomming maakt van een aantal dingen die je achter elkaar hebt gedaan, dan
plaats je de werkwoorden in de chronologisch juiste volgorde achter elkaar in de zin.

Regelmatige en onregelmatige werkwoorden en de -te vorm.

Het verschil tussen een regelmatig en een onregelmatig werkwoord in het japans is niet altijd meteen duidelijk. Japanse werkwoorden hebben voor de -masu vervoeging altijd een -e of een -i. De werkwoorden die voor de -masu vervoeging een -e hebben (bijv. tabemasu) zijn allemaal regelmatig. De werkwoorden die voor de -masu vervoeging een -i hebben kunnen onregelmatig zijn (bijv. kakimasu), maar er bestaan een klein aantal die regelmatig zijn (bijv. mimasu).

De enige manier om na te gaan of een werkwoord regelmatig of onregelmatig is is door gebruik te maken van een woordenboek en de onvervoegde vorm van het werkwoord op te zoeken. Bij alle regelmatige werkwoorden wordt deze onvervoegde vorm gevormd door de -masu uitgang te vervangen door -ru. Zo dus:

tabemasu -- taberu (eten)
mimasu -- miru (kijken)
orimasu -- oriru (naar beneden gaan, afdalen)

Bij regelmatige werkwoorden is de -te vorm altijd eenvoudig te maken door -masu te vervangen door -te. Dus bij de drie voorbeelden hierboven:

tabemasu -- tabete
mimasu -- mite
orimasu -- orite

Bij onregelmatige werkwoorden wordt in de onvervoegde vorm niet alleen de -masu uitgang vervangen door -ru, maar de laatste -i van de stam verandert ook in een -u. Bijvoorbeeld:

kakimasu -- kakuru (schrijven)
yomimasu -- yomuru (lezen)

Bij onregelmatige werkwoorden waarvan de stam eindigt op -ri ligt het nog eens anders. Daarbij laat je de -masu uitgang helemaal weg en vervang je enkel de laatste -i van de stam door een -u. Bijvoorbeeld:

kaerimasu -- kaeru (en dus niet kaeruru)

De onregelmatige werkwoorden zijn (grofweg) in vijf groepen te verdelen. Hieronder wordt per groep bekeken hoe de -te vorm gemaakt moet worden.

Groep 1:
De onregelmatige werkwoorden waarvan de stam eindigt op -ki. De -te vorm krijg je door de
-ki aan het einde van de stam en de -masu uitgang samen te vervangen door -ite. Bijvoorbeeld:

kakimasu -- kaite
kikimasu -- kiite (luisteren)
tsukimasu -- tsuite (aankomen, arriveren)
kawakimasu -- kawaite (drogen, droog worden)

Ook onder deze groep vallen de werkwoorden waarvan de stam eindigt op -gi (vanwege de Hiragana connectie tussen ki en gi). Bij deze werkwoorden wordt -gimasu vervangen door
-ide. Bijvoorbeeld:

oyogimasu -- oyoide (zwemmen)
isogimasu -- isoide (zich haasten)

Groep 2:
De onregelmatige werkwoorden waarvan de stam eindigt op -bi, -mi, of -ni. Bij de -te vorm van deze werkwoorden wordt -bimasu, -mimasu, of -nimasu vervangen door -nde. Bijvoorbeeld:

asobimasu -- asonde (spelen)
yobimasu --yonde (roepen)
yomimasu -- yonde (lezen)
yasumimasu -- yasunde (rusten, pauzeren)
shinimasu -- shinde (sterven - het enige werkwoord met -nimasu uitgang)

NB: Let op dat het 2e en 3e voorbeeld hierboven dezelfde -te vorm hebben. Uit de context moet blijken welke betekenis van toepassing is.

Groep 3:
De onregelmatige werkwoorden waarvan de stam eindigt op -chi, -ri, of op twee klinkers. Bij de -te vorm van deze werkwoorden wordt -chimasu, -rimasu, of -imasu vervangen door -tte. Bijvoorbeeld:

tachimasu -- tatte (staan)
kaerimasu --kaette
arimasu -- atte (zijn, bestaan)
kakarimasu -- kakatte (kosten, duren)
komarimasu -- komatte (in problemen zitten, zich ergeren)
wakarimasu -- wakatte (begrijpen)
ganbarimasu -- ganbatte (zijn best doen)
iimasu -- itte (zeggen)
kaimasu -- katte (kopen)
aimasu -- atte (ontmoeten)
naraimasu -- naratte (les krijgen, leren)

Groep 4:
De onregelmatige werkwoorden waarvan de stam eindigt op -shimasu. Hoewel dit onregelmatige werkwoorden zijn, hebben ze een regelmatige -te vorm, dus gewoon -masu vervangen door -te. Bijvoorbeeld:

hanashimasu -- hanashite (spreken)
sagashimasu -- sagashite (zoeken)

Groep 5:
De twee onregelmatige werkwoorden shimasu en kimasu. Ook deze twee hebben een regelmatige -te vorm. Dus:

shimasu -- shite (doen)
kimasu -- kite (komen)

Uitzondering:
De enige uitzondering op de bovenstaande regels wordt gevormd door het werkwoord ikimasu. Als volgt:

ikimasu -- itte (gaan - dus met dubbel t)